nga tohora

Te Hopu Tohorā, i mua me i nāianei

I tīmata te iwi Māori me ngā iwi o Te Moana-nui-a-Kiwa ki te hopu tohorā mā te tango kai, tango rawa mai i ngā tohorā i paea.
He iti te papānga o tēnei momo 'hopu tohorā', engari ka whakarerekētia i te taenga mai o ngā kaipuke i Uropa me Amerika i ngā tau tōmua mai i 1800 ki te whaiwhai i te tini tohorā i ngā wai o Te Moana-nui-a-Kiwa. I aua tau anō hoki i whakatūria ngā tauranga hopu tohorā i uta i Aotearoa.
I te rautau rua tekau ka huri te hopu tohorā hei mahi ahumahi, hei mahi whakamate. Engari i ngā tau o 1970, ka huri ngā whakaaro i Aotearoa mō te hopu tohorā - mai i te tautoko whānui ki te āta tautohe. I nāianei ko te mātakitaki tohorā tētahi o ngā mahi tūruhi whai hua nui.

Kīia atu ki ō ākonga ko te wāhanga nei he kōrero mō te hopu tohorā - i ngā tangohanga a te Māori o mua ki ngā hopu tohorā arumoni o nāianei. Tirohia te wāhi tū tata, ka whakahui ai anō i ngā ākonga ki te matapaki i ēnei pātai me ēnei kaupapa:

Pātai mā rātaou e 5 ki te 10 tau te pakeke

• He aha ngā kaiwhai tohorā i haere mai ai ki Aotearoa?
• Ko tēhea te whakaahua pai ki a koe, he aha ai?
• Tirohia ngā taputapu a ngā kaiwhai tohorā. Ko tēhea tō hiahia ki te whakamahi, he aha ai? I te tau 100 o mua whakamahia ai ngā tohorā i patua e ngā tāngata mō te aha?

Pātai mā rātou 10 tau me runga ake te pakeke

• Ka rarua koe e ēhea whakaahua, he aha ai? He pai anō ki a koe ētahi o ngā whakaahua?
• Pohewatia te noho i runga kaipuke whai tohorā. He aha ētahi o ngā uauatanga i pā mai ki ngā kaiwhaiwhai tohorā?
• Matapakia te papānga atu o te patu tohorā ki runga i ngā tohorā i ngā tau rua rau kua taka ake nei.
• Matapakia te papānga mai o te hopu tohorā taketake ki runga i ngā tini tohorā.
• Matapakia ngā panoni o ngā waiaro tangata ki te hopu tohorā i ngā tau rua rau kua taha ake nei.
• Matapakia ētahi o ngā hua i takea mai i ngā tohorā puta noa i ngā tau. He whakaaro anō āu mō ētahi hua hou, ētahi mahi hou rānei mō ngā tohorā i ēnei rā? Mehemea rā, he aha koa ēnei?

Hei āwhina i te kaiako:

He takoha nā Tangaroa (atua o te moana) te paenga tohorā ki te Māori, nō te mea i riro mai he kiko, he wheua, he rei. Puta noa i Aotearoa kua tipu ngā tikanga mō ngā wāhi i paea ai ngā tohorā.
I ngā tau tōmuri o 1700, i tae mai ngā kaiwhai tohorā i Uropa, me tō rātou papānga nunui ki ngā taupori tohorā. I patua ngā tohorā mō te kiko, te pāhau, te tūtae-tohoraha, te hinu, te rei me te kōiwi. Ko te parāoa me te tohorā ngā momo i tino hiahiatia.
I nāianei kua rerekē ngā waiaro i Aotearoa ki te hopu tohorā, kua huri kē ki te tiaki me te mahi tūruhi.

ka aroha ki tenei o nga tohora  nui me te tohora iti